Vấn đề giáo dục đạo đức mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay

Thế hệ sinh viên Việt Nam hiện nay là nguồn nhân lực chất lượng cao của đất nước trong những thập kỷ đầu của thế kỷ XXI. Cùng với coi trọng giáo dục chuyên môn, nghiệp vụ, việc quan tâm giáo dục đạo đức mới cho sinh viên - đạo đức xã hội chủ nghĩa là để thực hiện đúng mục tiêu giáo dục đã được Hiến pháp quy định.

Thứ năm 23/04/2015 15:13

Với nội dung cơ bản của giáo dục đạo đức mới trong các trường đại học, cao đẳng: Coi trọng công tác giáo dục chính trị, tư tưởng; Coi trọng hoạt động giáo dục đạo đức nói chung và đạo đức nghề nghiệp nói riêng; coi trọng sự tu dưỡng của bản thân... sẽ đào tạo ra thế hệ sinh viên có chuyên môn nghề nghiệp vững vàng, năng động, sáng tạo, có niềm tự hào dân tộc, có đạo đức và ý chí vươn lên đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

1. Đạo đức là một trong những hình thái sớm nhất của ý thức xã hội bao gồm những nguyên lý, quy tắc chuẩn mực điều tiết hành vi của con người trong quan hệ với người khác và với cộng đồng. Đạo đức không phải là một phạm trù trừu tượng do Thượng đế sinh ra, mà là một phạm trù lịch sử. Đạo đức ra đời, phát triển do nhu cầu của xã hội, nhằm duy trì, phát triển quan hệ xã hội đã được xác lập. Giữa đạo đức của xã hội cũ và đạo đức mới - đạo đức XHCN có sự khác nhau cơ bản, mà như Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: đạo đức cũ như người đầu ngược xuống đất, chân chổng lên trời. Đạo đức mới như người hai chân đứng vững được dưới đất, đầu ngẩng lên trời(1).

Đạo đức mới - Đạo đức XHCN Việt Nam  (hay còn gọi là đạo đức cách mạng) là đạo đức của giai cấp công nhân, của những người lao động Việt Nam được giải phóng, luôn đoàn kết tương trợ nhau theo nguyên tắc “mỗi người vì tất cả mọi người, tất cả mọi người vì mỗi người” - thứ đạo đức, như Ph.Ăngghen khẳng định, “có tất cả một số lượng nhiều nhất những nhân tố hứa hẹn một sự tồn tại lâu dài” (2). Đạo đức mới không từ trên trời rơi xuống mà nảy sinh từ chính đời sống hiện thực; là sản phẩm của tồn tại xã hội, là sản phẩm của đời sống chiến đấu và cách mạng, lao động và đấu tranh của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động và dân tộc Việt Nam. Đạo đức mới Việt Nam là đạo đức xuất hiện lần đầu tiên cùng với sự ra đời phương thức sản xuất XHCN. Nền đạo đức ấy phải tự sinh thành, phát triển cùng với tiến trình cách mạng XHCN ở Việt Nam dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong quá trình hình thành và phát triển, nền đạo đức mới Việt Nam có kế thừa, phát triển những tinh hoa đạo đức truyền thống của dân tộc và nhân loại. Đạo đức mới phát triển những tinh hoa ấy, đưa nó vào hệ thống giá trị của giai cấp công nhân - là hệ thống tập trung đầy đủ, toàn vẹn các lý tưởng của đạo đức truyền thống và nhân loại. Đạo đức mới xoá bỏ những chuẩn mực đạo đức phong kiến luôn trói buộc nhân dân lao động vào những lễ giáo hủ bại, phục vụ cho chế độ đẳng cấp, tôn tư trật tự hà khắc của giai cấp phong kiến. Đạo đức mới hoàn toàn trái ngược với đạo đức cá nhân chủ nghĩa, ích kỷ, cực đoan của giai cấp tư sản; xa lạ với đạo đức của tầng lớp tiểu tư sản, kìm hãm con người trong những lợi ích tủn mủn, cục bộ, hẹp hòi; xa lạ với đạo đức tôn giáo luôn khuyên con người khắc kỷ, cam chịu, chấp nhận số phận  trong chốn trần tục, để hướng về một cuộc sống tốt đẹp hơn sau khi chết ở nơi Thiên Đàng, hoặc ở chốn Niết Bàn. Đạo đức mới Việt Nam luôn đặt lên hàng đầu những lợi ích xã hội. Trong quá trình xây dựng xã hội mới, lợi ích của giai cấp công nhân luôn thống nhất với lợi ích của nhân dân lao động và dân tộc.

2. Sinh viên Việt Nam là thuật ngữ dùng để chỉ những người đang học tập ở các trường đại học và cao đẳng trong cả nước. Họ là vốn quý, nguồn nhân lực chất lượng cao của đất nước trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Mục tiêu của giáo dục là hình thành, bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực công dân; đào tạo những người lao động có nghề, năng động và sáng tạo, có niềm tự hào dân tộc, có đạo đức, có ý chí vươn lên góp phần thực hiện mục tiêu chung cho dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Sinh viên Việt Nam hiện nay có những ưu điểm căn bản là nhiệt tình cách mạng, có nhiều ước mơ, hoài bão cao đẹp, muốn làm những công việc ích nước lợi dân. Họ là bộ phận có trình độ học vấn phổ thông, có vốn nhất định về chính trị, đạo đức, văn hoá, sức khoẻ do được giáo dục dưới mái trường XHCN. Tuy nhiên, họ còn ít được rèn luyện, thử thách trong cuộc sống, trong hoạt động cách mạng nên các quan điểm, lập trường chính trị, các đức tính và các chuẩn mực đạo đức mới chưa được củng cố, chưa được bền chặt, chưa được phát triển đầy đủ. Vì thế, họ dễ bị ảnh hưởng bởi những thói hư tật xấu của xã hội cũ, mặt trái của mô hình kinh tế thị trường thời kỳ quá độ ở nước ta.

Sau gần 30 năm đổi mới, đất nước ta đã có bước ngoặt lịch sử trong sự phát triển kinh tế - xã hội. Đó là sự chuyển đổi từ mô hình kinh tế hiện vật với hai thành phần kinh tế (kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể) sang mô hình nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần và chuyển đổi từ mô hình quản lý kinh tế theo cơ chế tập trung quan liêu bao cấp sang mô hình quản lý kinh tế theo cơ chế thị trường. Sự chuyển đổi đó đã tác động đến mọi mặt của đời sống xã hội, trong đó có đạo đức. Bên cạnh sự xuất hiện những giá trị đạo đức mới, nếp sống văn hoá mới lành mạnh, phù hợp với nền kinh tế thị trường cũng có tình trạng, một số giá trị đạo đức truyền thống, nếp sống văn hoá truyền thống tốt đẹp bị xâm hại, mai một. Nhiều nơi trong xã hội, kể cả trong các trường đại học và cao đẳng ở Việt Nam, đã xuất hiện những quan niệm và hành vi đạo đức ngoại lai, lối sống lai căng, kệch cỡm, xa lạ, thiếu văn hoá; biểu hiện qua lối sống thực dụng, cá nhân vị kỷ, coi trọng vật chất và đồng tiền của một bộ phận thanh niên, học sinh, sinh viên, gây tổn hại không nhỏ đến thuần phong, mỹ tục của dân tộc, đến chất lượng đào tạo của các trường đại học và cao đẳng. “Không ít trường hợp vì đồng tiền và danh dự  mà chà đạp lên tình nghĩa gia đình, quan hệ thày trò, đồng chí, đồng nghiệp” (4). Vì vậy, cùng với sự chủ động, tự giác xây dựng nền kinh tế thị trường lành mạnh chúng ta cần tăng cường giáo dục đạo đức mới, đồng thời phải có cách giáo dục đúng đắn để phát huy được những ảnh hưởng tích cực, ngăn ngừa ảnh hưởng tiêu cực của kinh tế thị trường đến đạo đức của học sinh, sinh viên; từ đó, xây dựng đạo đức mới cho sinh viên trong các trường đại học, cao đẳng.

3. Giáo dục đạo đức và thường xuyên chăm lo giáo dục đạo đức mới cho thanh niên nói chung, cho học sinh, sinh viên - một nhiệm vụ quan trọng.

- Giáo dục đạo đức mới là hoạt động giáo dục về nhận thức đạo đức và là hoạt động thực hành đạo đức mới cho sinh viên trong các trường đại học, cao đẳng. Về phương diện hoạt động giáo dục nhận thức, các hình thức giáo dục chủ yếu là giảng giải, truyền đạt những tri thức về đạo đức, những yêu cầu chuẩn mực đạo đức trong các quan hệ xã hội, gia đình. Về phương diện thực hành, thông qua những yêu cầu, chuẩn mực trong các quan hệ xã hội, chủ thể giáo dục đạo đức mới định hướng cho sinh viên tu dưỡng, rèn luyện nhằm “khuyến khích, cổ vũ thanh niên, sinh viên nuôi dưỡng ước mơ, hoài bão lớn, xung kích, sáng tạo, làm chủ khoa học, công nghệ hiện đại. Hình thành lớp thanh niên ưu tú trên mọi lĩnh vực, kế tục trung thành và xuất sắc sự nghiệp cách mạng của Đảng và của dân tộc, góp phần quan trọng vào việc đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN(5). Chủ thể giáo dục - đào tạo đạo đức mới bao gồm xã hội (Đảng, Nhà nước, nhà trường, các tổ chức chính trị - xã hội), gia đình và sự tu dưỡng rèn luyện đạo đức của cá nhân sinh viên. Chức năng giáo dục đạo đức mới của Nhà nước đối với sinh viên thể hiện ở chức năng quản lý nhà nước đối với ngành giáo dục. Các tổ chức chính trị, xã hội, đặc biệt là đoàn thanh niên có vai trò rất quan trọng trong việc giáo dục đạo đức cho thanh niên, sinh viên trong nhà trường. Nhà trường là thiết chế xã hội thực hiện chức năng giáo dục, đào tạo tài và đức cho nguồn nhân lực cao của đất nước. Trong đó, có nhiệm vụ quan trọng là giáo dục đạo đức cho sinh viên. 

- Về nội dung cơ bản giáo dục đạo đức cho sinh viên hiện nay.

Thứ nhất, phải coi trọng công tác giáo dục chính trị, tư tưởng trong các trường đại học, cao đẳng.

Mỗi con người nói chung, mỗi sinh viên trong các trường đại học và cao đẳng đều chịu ảnh hưởng một hệ tư tưởng xã hội nhất định. Hệ tư tưởng xã hội của sinh viên Việt Nam hiện nay là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam. Để giúp sinh viên có thế giới quan khoa học, phương pháp luận khoa học, xác định được lý tưởng của mình, họ tất yếu phải được học tập các môn lý luận chính trị một cách nghiêm túc. Lãnh đạo nhà trường phải có nhận thức đúng đắn của hoạt động giáo dục này; phải có biện pháp đúng đắn trong thực tiễn để nâng cao chất lượng giáo dục môn lý luận chính trị đã được xác định.

Thứ hai, coi trọng hoạt động giáo dục đạo đức nói chung và đạo đức nghề nghiệp trong các trường đại học và cao đẳng.

Các trường đại học và cao đẳng là những cơ sở đào tạo nhằm cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hóa đất nước. Mục tiêu đào tạo của các trường là hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất năng lực của công dân; đào tạo lớp người lao động có nghề, năng động và sáng tạo, có niềm tự hào dân tộc, có đạo đức và ý chí vươn lên đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Hiện nay, trong hầu hết các trường đại học và cao đẳng không có bộ môn đạo đức học. Sự thiếu sót này làm hạn chế mục tiêu đào tạo đã được xác định. Vì thế, lãnh đạo các nhà trường cần có nhận thức mới về giáo dục đạo đức, có nhận thức mới về nội dung giáo dục đạo đức cho sinh viên trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam. Từ đó, có hành động mới xây dựng bộ môn đạo đức học để góp phần nâng cao chất lượng đào tạo.

Thứ ba, coi trọng sự tu dưỡng của bản thân.

Đạo đức mới chỉ được hình thành trên cơ sở sự tự giác tu dưỡng của mỗi sinh viên. Nó đòi hỏi mỗi người phải tự giác rèn luyện thông qua hoạt động thực tiễn, học tập, trong các mối quan hệ của mình, không tự lừa dối; phải thấy rõ cái hay, cái tốt, cái thiện cũng như cái chưa tốt, cái xấu, cái ác của mình để khắc phục. Nội dung tu dưỡng đạo đức mới của sinh viên hiện nay.

Một là, sinh viên phải biết sống có lý tưởng. Sinh viên ngày nay phải biết sống có lý tưởng, bởi khi có lý tưởng sống tốt đẹp, sinh viên mới thấy rõ được mục đích, ý nghĩa cao đẹp của cuộc sống, từ đó đem tài năng, trí tuệ, sức mạnh của mình để phục vụ cho bản thân và cho xã hội. Khi đã hình thành cho mình được lý tưởng sống tốt đẹp, sinh viên cũng sẽ biết đâu là điểm mạnh của bản thân để phát huy và đâu là điểm yếu để hạn chế khắc phục.  Sống có lý tưởng cao đẹp, sinh viên cũng sẽ tự nâng mình lên tới tầm cao của thời đại mới. Sống có lý tưởng cũng là trách nhiệm của mỗi thanh niên đối với đất nước. Để xây dựng thành công CNXH và bảo vệ vững chắc Tổ quốc XHCN Việt Nam, vai trò của sinh viên nói riêng và thanh niên nói chung là rất quan trọng. Do vậy, việc xác định được cho mình lý tưởng đấu tranh vì hạnh phúc của xã hội, của Tổ quốc, của nhân dân và phấn đấu cho lý tưởng đó thành hiện thực là một trong những nội dung tu dưỡng đạo đức cách mạng hiện nay của sinh viên Việt Nam.

Hai là, sinh viên phải xây dựng thái độ chính trị đúng. Thái độ chính trị là tình cảm chính trị của mỗi người trước các vấn đề chính trị, thời sự của đất nước. Tình cảm chính trị là sản phẩm tổng hợp của tình cảm đạo đức, tình cảm trí tuệ và tình cảm thẩm mỹ, trong đó, tình cảm trí tuệ là cơ sở, nền tảng. Nội dung của tình cảm chính trị thể hiện rất phong phú, đó là lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, yêu lao động, yêu khoa học, lòng nhân ái, ham học hỏi, yêu cái đẹp, ghét sự bất công xã hội…

Thái độ chính trị đúng đắn, biểu hiện là thái độ khách quan, được xây dựng trên cơ sở hệ thống tri thức lý luận chính trị khoa học, xuất phát từ thực tiễn của đất nước, từ lợi ích chung của xã hội; mọi cử chỉ, lời nói, việc làm biết suy nghĩ thật chín chắn, thận trọng, biết làm chủ mình, luôn bình tĩnh, sáng suốt, không hấp tấp, không vội vàng; biết dùng sự hiểu biết đúng đắn của mình, giúp đỡ mọi người cùng hiểu, tổ chức hành động đúng.

Thái độ chính trị đúng có vai trò quan trọng, làm cho mỗi người phấn chấn, hăng hái, tạo nên sức mạnh tinh thần và thể chất, thúc đẩy mọi người hoàn thành tốt nhiệm vụ. Ý thức chính trị đúng đắn của sinh viên hiện nay thể hiện ở kết quả học tập và rèn luyện về lý tưởng, về lập trường giai cấp, về trình độ lý luận chính trị, về thực hiện đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước. Cho nên trong quá trình tu dưỡng đạo đức cách mạng, mỗi sinh viên phải hết sức coi trọng việc xây dựng thái độ chính trị đúng nhằm góp phần tích cực thực hiện tốt các mục tiêu đã xác định.

Ba là, phải thực hành những chuẩn mực đạo đức cơ bản. Trong xây dựng đạo đức mới, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu lên những giá trị chuẩn mực của đạo đức cách mạng chung, cơ bản của con người Việt Nam trong thời đại mới. Đó là:

Trung với nước, hiếu với dân. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, trung với nước phải gắn liền hiếu với dân, bởi nước là nước của dân, còn dân lại là chủ nhân của đất nước. Trung với nước là tuyệt đối trung thành với sự nghiệp dựng nước và giữ nước, trung thành với con đường đi lên CNXH của đất nước; suốt đời phấn đấu cho Đảng, cho cách mạng. Hiếu với  dân thể hiện ở chỗ thương dân, tin dân, phục vụ nhân dân hết lòng. Trung với nước, hiếu với dân đối với thanh niên, sinh viên hiện nay là: Tự nguyện, tự giác suốt đời phấn đấu cho cho độc lập của Tổ quốc, tự do cho nhân dân, xây dựng XHCN, biến lý tưởng xã hội của Đảng, của dân tộc thành hiện thực, bất chấp mọi khó khăn thử thách, kể cả hy sinh tính mạng của mình khi cần thiết; luôn coi mình là công bộc của dân, hết lòng, hết sức phục vụ nhân dân, để cho dân tin, dân phục, dân yêu.

Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. “Cần, kiệm, liêm, chính” là bốn chuẩn mực đạo đức, còn “chí công vô tư” là hai nguyên tắc ứng xử gắn liền với hoạt động hàng ngày của con người. Đối với sinh viên hiện nay, các chuẩn mực đạo đức và nguyên tắc ứng xử này biểu hiện ở sự cần cù, siêng năng, học tập, lao động, biết lập kế hoạch và sáng tạo trong hoạt động để thu được hiệu quả cao; biết tiết kiệm thì giờ, tiền của, không xa hoa, lãng phí, không phô trương, hình thức; luôn tôn trọng, giữ gìn của công, không ham địa vị, tiền tài,...

Yêu thương con người. Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn xác định, tình yêu thương con người là một trong những chuẩn mực đạo đức cao đẹp của người cách mạng. Người là tấm gương thực hành đầy đủ các chuẩn mực yêu thương con người sâu sắc. Tình yêu thương đó không chỉ ở suy nghĩ mà phải hiện thực hóa bằng hành động như: Luôn luôn biết làm điều có lợi, tránh điều hại cho dân, biết hy sinh bảo vệ dân, coi trọng việc xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với  bạn bè, đồng chí để giúp nhau cùng tiến bộ.

Tinh thần quốc tế trong sáng. Tinh thần quốc tế trong sáng là tinh thần đoàn kết quốc tế, tinh thần đoàn kết với các dân tộc bị áp bức, với  nhân dân lao động các nước, với những người tiến bộ trên thế giới. Mỗi  sinh viên Việt Nam cần phải nắm vững quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế; phấn đấu, học tập, lao động tốt để góp phần trí lực của mình nhằm phát triển tinh thần quốc tế trong sáng cho đất nước.

Như vậy, chăm lo giáo dục đạo đức mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay có ý nghĩa rất quan trọng trong việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Cùng với giáo dục thể chất, văn hoá, giáo dục chuyên môn, nghiệp vụ giáo dục đạo đức mới góp phần hoàn thiện các mặt, đức, trí, thể, mỹ cho sinh viên Việt Nam nói riêng, thanh niên Việt Nam nói chung - thế hệ kế tục sự nghiệp cách mạng nước nhàr

ThS Nguyễn Thị Thủy

(Theo Tạp chí Lý luận Chính trị và Truyền thông số tháng 3/2015)

Học viện Báo chí & Tuyên truyền

Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.