Tổ chức Phật giáo hệ phái khất sĩ qua góc nhìn diễn ngôn và quyền lực (Trường hợp tu sĩ và Phật tử của tịnh xá Ngọc Vân, tỉnh Trà Vinh)

Luận văn Thạc sĩ Dân tộc học của học viên Trần Khánh Hưng

 

Phật giáo là tôn giáo có lượng tín đồ đông nhất so với các tôn giáo khác ở Nam Bộ. Năm 2009, số tín đồ Phật giáo tại đây chiếm khoảng 50,3%. Phật giáo ở Nam Bộ bao gồm nhiều hệ phái, điển hình nhất là ba hệ phái Bắc tông, Nam tông và Khất sĩ với đường lối hành đạo tương đối khác nhau. Trong đó, Khất sĩ được xem là hệ phái Phật giáo đặc thù của Việt Nam, được thành lập ở Nam Bộ vào những năm 40 của thế kỷ XX – giai đoạn sôi động với sự xuất hiện của nhiều tôn giáo mới tại vùng đất này.

Từ khi Đại hội Đại biểu thống nhất Phật giáo Việt Nam được tổ chức vào tháng 11-1981 tại chùa Quán Sứ-Hà Nội, cùng với những hướng dẫn từ các văn bản hành chính, việc hành đạo của Phật giáo cả nước nói chung được cho là ngày càng thuận lợi hơn. Một mặt, số lượng tăng ni cũng như số tự viện của các hệ phái Phật giáo, bao gồm cả hệ phái Khất sĩ tăng dần qua các nhiệm kỳ. Mặt khác, bên cạnh đời sống tôn giáo, các tự viện cũng như các tổ chức Phật giáo tham gia ngày càng nhiều vào các lĩnh vực hoạt động xã hội khác, như phát triển kinh tế, hoạt động từ thiện, giữ gìn ổn định xã hội và góp phần tạo nên sự đa dạng văn hóa (Trần Hồng Liên 2010; Vương Hoàng Trù 2009). Như thế, Phật giáo Nam Bộ đã có nhiều biến đổi tương thích với những sự thay đổi của bối cảnh xã hội và đây được xem là sự thể hiện xu hướng nhập thế của tôn giáo này (Trần Hồng Liên 2004: 403-410), xu hướng được cho là tất yếu để Phật giáo hoặc một tôn giáo nào đó phát triển (Ngô Văn Lệ 2013: 502-505). Những sự điều chỉnh của Phật giáo nói trên cũng gợi ý về tính đa dạng và sinh động trong sinh hoạt tôn giáo của tín đồ Phật giáo cả nước nói chung, Nam Bộ nói riêng. Tính đa dạng và sinh động này thể hiện ở hai khía cạnh: Một mặt, cư sĩ cùng tham gia, đóng góp vào những hoạt động của các tự viện bằng nhiều hình thức. Mặt khác, cư sĩ có thể thực hành niềm tôn giáo ở nhiều tự viện khác nhau mà họ cho là ở đó có thể giúp họ thỏa mãn những động cơ của mình, bất kể những giới hạn về khoảng cách địa lý. Điều này đã tạo ra những cộng đồng Phật giáo với những đặc trưng xác định nhưng lại khá linh động về mặt không gian. Theo cách tính của Giáo hội Phật giáo Việt Nam và có thể cao hơn trên thực tế, mỗi tự viện quy tụ và đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tôn giáo cho một cộng đồng từ 200 đến 500 người.

Nằm trong dòng chảy này, Phật giáo hệ phái Khất sĩ cũng trải qua những thay đổi tương tự, dù rằng sự ra đời của hệ phái này nằm trong giai đoạn chấn hưng Phật giáo (1920-1970) với phương châm hành đạo vào buổi đầu là “Nối truyền Thích Ca Chánh pháp”, mong muốn tái hiện cuộc sống tu trì như thời của Đức Phật. Nhiều công trình đã cho thấy hiện trạng và lý giải nguyên nhân sự biến đổi trong cách hành đạo của hệ phái Khất sĩ (Trần Hồng Liên 2008a: 37-66, 2010: 32, 46; Bùi Trần Ca Dao 2014). Nhưng đặc điểm về mặt cấu trúc của các cộng đồng Phật giáo hệ phái Khất sĩ – bao gồm những tương quan của tu sĩ và cư sĩ, đồng thời cũng là nơi thể hiện cụ thể nhất những phản ứng của hệ phái với sự vận động của bối cảnh xã hội – lại chưa được chú ý đủ. Trong khi điều này lại có ý nghĩa đặc biệt với hệ phái Khất sĩ vì sau năm 1975, các đoàn du tăng của hệ phái được chính quyền đề nghị dừng việc du hành giáo hóa để thường trú và hành đạo tại những ngôi tịnh xá được thành lập trước đây. Điều này đồng nghĩa với việc các tu sĩ giờ đây được đặt vào trong mối tương quan trực tiếp với cộng đồng các cư sĩ nhất định, mà điểm kết nối và cũng là điểm trung tâm trong đời sống tôn giáo (hoặc có thể hơn nữa) của cả hai chính là ngôi tịnh xá. Do đó, việc khảo sát đặc điểm cấu trúc của các cộng đồng tịnh xá thuộc Phật giáo hệ phái Khất sĩ là điều cần thiết để hiểu rõ hơn về tổ chức và hoạt động của hệ phái trong bối cảnh đương đại.  



Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.