Sách "Toàn cầu hóa văn hóa địa phương và phát triển: cách tiếp cận nhân học"

Dịch thuật: Ths. Phan Ngọc Chiến; TS. Trương Thị Thu Hằng;BS. Nguyễn Kim Lộc
Hiệu đính: GS.TS. Lương Văn Hy; TS Trương Huyền Chi; TS. Lê Minh Giang

Nhân học là một khoa học nghiên cứu so sánh đối chiếu hành vi con người (gồm cả ngôn từ và biểu tượng), từ góc độ sinh học cũng như từ góc độ văn hóa-xã hội, trong tất cả các lĩnh vực (sinh thái, văn hóa, nghệ thuật, tâm lý, tôn giáo và lễ nghi, gia đình và tổ chức xã hội, kiến trúc, kinh tế, chính trị, quan hệ dân tộc, pháp luật, sức khỏe...) và trong những không gian và thời gian khác nhau.

Toàn cầu hóa là tiến trình dịch chuyển vốn, lao động, kỹ thuật, hàng hóa, tư tưởng và con người giữa những vùng đất, những xã hội, những nền văn hóa và kinh tế khác nhau. Và quá trình toàn cầu hóa đã bắt đầu từ nhiều thế kỷ trước với những dòng chảy người di dân và lao động nô lệ từ châu Âu, châu Phi đến châu Mỹ trong những thế kỷ này. Nhưng dòng dịch chuyển này rõ rệt và tăng tốc rất nhanh trong vài thập kỷ gần đây, trong đó các yếu tố kỹ thuật như tin học, phương tiện vận chuyển đóng vai trò cực kỳ quan trọng.

Tuyển tập này cung cấp cho bạn đọc cái nhìn rõ hơn về tiến trình toàn cầu hóa ở các nước châu Á, những đóng góp của ngành Nhân học trong việc soi sáng tiến trình này, trong các lĩnh vực du lịch, quảng cáo sản phẩm, tiêu thụ thức ăn nhanh, quy hoạch công viên quốc gia, tri thức bản địa và diễn ngôn toàn cầu về bảo vệ môi trường, sức khỏe và bệnh tật.

Mối quan ngại mất bản sắc song hành với quan điểm toàn cầu (globalism) ở một số nước phát triển được nhà nhân học James Watson đề cập trong bài Đông phương với mái vòm vàng-nhà hàng Mc Donald’s ở Đông Á, nghiên cứu về chuỗi cửa hàng thức ăn hamburger (bánh mì kẹp thịt bò băm). Quan điểm toàn cầu hóa dựa trên giả định toàn cầu hóa có nghĩa là nhất thể hóa về văn hóa và thể chế, được cho là Tây phương hóa. Dưới góc nhìn nhân học thì viễn tưởng một thế giới chia sẻ một nền văn hóa chung là điều không tưởng. Bài viết đi sâu vào góc độ xuyên quốc gia của thương hiệu Mc Donald’s và việc một phần giới trẻ ở thành thị Đông Á thích thức ăn nổi tiếng này.

Phân tích mối tương tác giữa diễn ngôn toàn cầu về tri thức địa phương và diễn ngôn của người bản địa, cụ thể là nhóm người Penan trên đảo Borneo (Malaysia) được thể hiện trong bài viết của Rừng nguy cấp, con người nguy cấp: những tường thuật của các nhà bảo vệ môi trường về tri thức bản địa của Peter Brosius. Qua đó cho thấy vai trò của điểm nhấn về tri thức địa phương trong phong trào của người Penan chống lại những công ty bên ngoài đến khai thác rừng và tài nguyên.

Bài Khám phá thiên nhiên: toàn cầu hóa và văn hóa môi trường ở Trung Quốc và Đài Loan của Robert Weller về mô hình công viên quốc gia và những khu bảo tồn ở Đài Loan và Trung Quốc chịu ảnh hưởng của mô hình phương Tây và quan niệm về thiên nhiên của họ trong thế đối ngẫu với văn hóa và con người diễn ra như thế nào.

Trong lĩnh vực sức khỏe, qua bài Bệnh AIDS và sự cáo buộc: Haiti và góc độ địa lý của những sự đổ lỗi của Paul Farmer, nhà nhân học sức khỏe, đưa ra mối quan tâm đến bất bình đẳng về kinh tế chính trị toàn cầu cũng như trong một quốc gia thông qua việc giải thích đầy đủ bệnh AIDS ở Haiti cũng như những hình ảnh về người Haiti ở Bắc Mỹ.

Bài Công dân quan hệ tình dục, khách hàng làm tình: tiếp thị bao cao su hiệu Kama Sutra của William Mazzarela tập trung vào tiến trình sáng tạo xoay quanh một thương hiệu và quảng cáo thương hiệu này trên truyền thông đại chúng. Ông tìm cách kết nối thông điệp trong quảng cáo thương hiệu bao cao su Kama Sutra với những cải cách tự do hóa nền kinh tế Ấn Độ và áp lực toàn cầu đưa đến những cải cách này.

Ở cấp độ vi mô, bài Biến một người đàn ông thành Malu (người mắc cỡ): du khách phương Tây và người Toba Batik ở chợ trời hàng lưu niệm của Andrew Causey cho thấy tiến trình đáp ứng thị hiếu của du khách và trả lời những câu hỏi của du khách, người địa phương cũng sáng tạo và khẳng định bản sắc và văn hóa của mình. Khi sáng tạo ra câu chuyện về một đồ lưu niệm với hình ảnh một người bản địa không mặc quần áo dùng tay che mặt, người bán hàng đã sáng tạo ra câu chuyện là người này hay mắc cỡ vì tình trạng khỏa thân của mình, trong tương phản với người phương Tây ăn mặc hở hang mà không thấy xấu hổ. Diễn giải sáng tạo này góp phần vào việc khẳng định những khác biệt văn hóa và bản sắc của người Toba Batak.

Việc Khoa Nhân học Trường Đại học Khoa học xã hội & nhân văn TP. Hồ Chí Minh cho xuất bản tuyển tập các bài viết về toàn cầu hóa, văn hóa địa phương và phát triển với những ưu tiên cho nghiên cứu ở châu Á đã góp phần vào việc bổ sung nguồn tài liệu về Nhân học vốn còn hiếm hoi ở nước ta, song lại cực kỳ đa dạng và phong phú trên thế giới.

Sách do Ths. Phan Ngọc Chiến, TS. Trương Thị Thu Hằng, BS. Nguyễn Kim Lộc dịch; GS.TS. Lương Văn Hy, TS Trương Huyền Chi, TS. Lê Minh Giang hiệu đính; Nxb Đại học Quốc gia TP.HCM, quý 2, 2014, 241 trang, giá 80.000đ.

(Dẫn lại từ phần Dẫn nhập do GS. Lương Văn Hy viết trong quyển sách cùng tên )
Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.