Một số ứng dụng điển hình của Nhân học trong hoạt động kinh tế tại TP.HCM

Dưới góc độ người quản lý/ lãnh đạo, chúng ta sẽ thấy rằng sự ứng dụng của khoa học xã hội mà cụ thể là ứng dụng các phương pháp nghiên cứu trong Nhân học – Xã hội học là điều hết sức cần thiết.

TS. Lư Nguyễn Xuân Vũ*

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

Hoạt động kinh tế hình thành từ lâu tại Việt Nam cùng với sự phát triển của con người. TP. HCM hiện nay là một đô thị có tốc độ phát triển rất nhanh về kinh tế. Cùng với những thuận lợi của mình, TP. HCM đã thu hút được nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước đến đầu tư, hoạt động giao thương diễn ra ngày càng sôi nổi, đa dạng. Sự phát triển nhanh chóng và mạnh mẽ đó cũng tạo ra những cuộc cạnh tranh khốc liệt giữa các doanh nghiệp, có nhiều doanh nghiệp lớn nhỏ đã “âm thầm ra đi” sau một thời gian tồn tại trên thương trường. Vấn đề đặt ra ở đây không chỉ còn trong khuôn khổ năng lực tài chính hay qui mô lớn nhỏ ở các doanh nghiệp mà đó là năng lực tư duy, định hướng và quản lý của ban lãnh đạo để đưa doanh nghiệp vào đúng quỹ đạo.

Ngày nay, chúng ta thấy rằng đa phần doanh nghiệp lớn đều muốn sở hữu những nhân tài trong bộ máy quản lý của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp cũng chú trọng việc tuyển chọn nhân sự có trình độ và nhiều trường Đại học cũng phát triển những ngành học như kinh tế, quản trị, ngoại thương, tài chính kế toán, marketing để đáp ứng nhu cầu trên. Tuy nhiên dưới góc độ người quản lý/ lãnh đạo, chúng ta sẽ thấy rằng sự ứng dụng của khoa học xã hội mà cụ thể là ứng dụng các phương pháp nghiên cứu trong Nhân học – Xã hội học là điều hết sức cần thiết. Hiện nay, phương pháp nghiên cứu định tính/định lượng, phương pháp quan sát tham dự, phương pháp phỏng vấn sâu – điền dã Dân tộc học và các kết quả nghiên cứu của Nhân học – Xã hội học được nhiều doanh nghiệp lớn ứng dụng hiệu quả không chỉ trong công tác quản lý, điều hành mà còn cả trong việc hoạch định chiến lược của doanh nghiệp mình.

II. ỨNG DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA NHÂN HỌC TRONG CÔNG TÁC QUảN LÝ/ LÃNH ĐẠO TẠI CÁC DOANH NGHIÊP

Hiện nay, cùng với tốc độ phát triển đa dạng của xã hội, việc quản lý một doanh nghiệp càng trở nên phức tạp hơn ở nhiều mặt. Chỉ nói riêng trong quản trị kinh doanh, quản trị tài chính, quản trị marketing, quản trị chất lượng và quản trị nhân sự cũng đòi hỏi người quản lý tại doanh nghiệp phải có những năng lực và trình độ nhất định. Bên cạnh đó, việc đình công và những mâu thuẩn giữa người lao động và chủ doanh nghiệp đã diễn ra ngày một nhiều ở các nơi. Đã có không ít những mẫu thuẩn, bất đồng xảy ra ở người lao động và chủ doanh nghiệp xuất phát từ việc khác nhau về văn hóa, dân tộc hay tôn giáo. Điều đặt ra trong bối cảnh hiện nay cho những người quản lý/ lãnh đạo doanh nghiệp không chỉ có năng lực quản lý mà cần phải có kiến thức Dân tộc học nhất định, hiểu rõ văn hóa của người lao động (nhất là yếu tố văn hóa vùng miền) để có thể quản lý tập thể lao động tốt hơn. Trường hợp doanh nghiệp người Hoa làm nghề kinh doanh phế liệu tại đường Mã Lò, quận Bình Tân, TP.HCM là một điển hình, họ sữ dụng hơn 50 lao động là người Khmer từ các tỉnh Đồng Bằng Sông Cửu Long, đến ngày lễ tết của người Khmer thì chủ doanh nghiệp này cũng cho những người lao động Khmer được nghĩ ngơi và tổ chức tết cho họ, qua đó họ có thể lưu giữ những giá trị văn hóa của dân tộc mình nơi đất khách quê người. Việc ứng dụng phương pháp quan sát tham dự và phỏng vấn sâu trong công tác quản lý, cụ thể ở việc giải quyết vấn đề là điều mà chúng ta thường gặp ở các doanh nghiệp. Khi giải quyết những vụ tranh chấp giữa người lao động thì người quản lý/ lãnh đạo đã có những quan sát nhất định, họ tìm hiểu, tiến hành những cuộc phỏng vấn sâu với những người có liên quan để đưa ra những quyết định chính xác và thỏa đáng nhất.

Ngoài việc ứng dụng các phương pháp nghiên cứu của Nhân học trong việc quản lý nội bộ doanh nghiệp thì việc ứng dụng trên cũng thể hiện rõ trong công tác đối ngoại, những vấn đề cạnh tranh trên thị trường. Trong kinh doanh hiện nay, nhiều người quản lý/ lãnh đạo doanh nghiệp đã “cải trang” thành những nhân viên để đi đến từng khách hàng, tiến hành những cuộc phỏng vấn sâu với khách hàng, tìm hiểu những thuận lợi và khó khăn của thị trường để hiểu rõ hơn về điểm mạnh và điểm yếu của doanh nghiệp mình, từ đó đưa ra những quyết định quan trọng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Có thể là một so sánh chưa được nhiều người đồng tình, nhưng việc những nhà lãnh đạo doanh nghiệp “cải trang” thành những nhân viên để gặp gỡ và hiểu khách hàng không khác gì so với những Nhà nghiên cứu thực hiện một cuộc điền dã Dân tộc học. Bên cạnh đó, người quản lý/ lãnh đạo lúc này không chỉ ở gốc độ giám sát hay quan sát nhân viên làm việc mà họ đã sử dụng một phương pháp nghiên cứu khác trong Nhân học đó là quan sát tham dự, qua việc làm này họ hiểu được những khó khăn của người nhân viên, những bất cập, hạn chế trong khâu quản lý của mình để từ đó có những nhận định và cải cách tốt hơn, đưa ra những quyết định đúng, được ủng hộ của tập thể nhân viên, góp phần tích cực vào việc nâng cao năng lực của những người quản lý/ lãnh đạo doanh nghiệp.

III. ỨNG DỤNG NHÂN HỌC TRONG HOẠCH ĐỊNH CHIẾN LƯỢC TẠI DOANH NGHIỆP

Hoạch định chiến lược là một việc làm quan trọng cần thực hiện trước tiên của doanh nghiệp, đây là công việc thường do những người lãnh đạo/ quản lý doanh nghiệp thực hiện. Chiến lược đúng và những thuận lợi trong công tác quản lý có thể đưa doanh nghiệp bước lên đỉnh vinh quang và ngược lại. Các công ty đa quốc gia trước khi đầu tư vào Việt Nam hoặc trước khi triển khai một kế hoạch kinh doanh thường tiến hành những cuộc nghiên cứu thị trường. Họ rất xem trọng và nghiêm túc trong việc nghiên cứu thị trường. Cuộc nghiên cứu thị trường này không chỉ dừng lại ở nghiên cứu định lượng mà còn được tiến hành những nghiên cứu định tính để có những kết quả mang tính khoa học thực sự. Từ những kết quả nghiên cứu ấy họ mới có những kế hoạch và tầm nhìn mang tính chiến lược góp phần phát triển doanh nghiệp mang tính bền vững. Từng bước, các doanh nghiệp Việt Nam đóng tại địa bàn TP.HCM cũng dần ứng dụng các phương pháp nghiên cứu định tính/ định lượng vào việc hoạch định chiến lược của doanh nghiệp. Điển hình các công ty lớn hoặc thương hiệu mạnh như Vinamil, Trung Nguyên, Cholimex, Vinamit, Xuân Nguyên cũng tiến hành nghiên cứu thị trường một cách cẩn trọng trước khi tung sản phẩm mới ra thị trường.

Kiến thức dân tộc học và những kết quả nghiên cứu của dân tộc học cũng được các doanh nghiệp quan tâm nhiều hơn gần đây. Trước khi đầu tư vào một vùng miền nào đó, doanh nghiệp muốn hạn chế những rũi ro thì luôn tìm hiểu những vấn đề về môi trường đầu tư, văn hóa, xã hội, kinh tế và con người ở vùng miền đó. Người lao động của doanh nghiệp sẽ là những ai, khách hàng của doanh nghiệp sẽ là những ai hoặc đối tác của họ là những người như thế nào. Các doanh nghiệp thận trọng sẽ luôn tìm hiểu một cách nghiêm túc những yếu tố về văn hóa, dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng của người lao động, của đối tác chiến lược và những khách hàng lớn, từ đó doanh nghiệp có những kế hoạch phát triển phù hợp và sát với thực tế hơn.

Những vấn đề đặt ra từ việc ứng dụng Nhân học – Xã hội học trong hoạt động kinh tế tại TP.HCM

- Thứ nhất, chúng ta có thể thấy rằng những kết quả nghiên cứu của khoa học xã hội và cụ thể là của ngành Nhân học – Xã hội học đều được ứng ứng rất nhiều trong các hoạt động kinh tế, cụ thể là ở các doanh nghiệp. Trên thực tế, các phương pháp nghiên cứu trong Nhân học cũng được sữ dụng nghiên cứu hàng loạt vấn đề trong kinh tế, một số doanh nghiệp đã ứng dụng thành công các phương pháp nghiên cứu này trong việc quản lý và điều hành doanh nghiệp.

- Thứ hai, nhiều doanh nghiệp lớn tại Việt Nam tuy có điều kiện để có thể tiến hành những cuộc nghiên cứu thị trường trước khi đưa ra kế hoạch nhưng họ lại xem nhẹ vấn đề này. Những quyết định hoạt kế hoạch mang tính chủ quan, không được nghiên cứu cẩn thận, khoa học cũng đã đưa không ít doanh nghiệp đi đến khó khăn. Những phát sinh trong quá trình thực hiện kế hoạch đã dẫn đến việc nhiều dự án của doanh nghiệp không đủ sức cạnh tranh với doanh nghiệp bạn, thậm chí nhiều sản phẩm không được nghiên cứu trước khi tung ra thị trường đã không bán được hoặc bị người tiêu dung quay lưng sau khi sữ dụng…

- Thứ ba, thực trạng của Việt Nam hiện nay có hơn 97% là doanh nghiệp vừa và nhỏ trong số hơn 600.000 doanh nghiệp hiện nay, tất nhiên TP.HCM cũng không ngoại lệ. Nhiều doanh nghiệp nhỏ rất muốn tiến hành những cuộc nghiên cứu thị trường, những cuộc khảo sát nhưng không đủ chi phí và họ phải bỏ qua việc này, trong quá trình thực hiện kế hoạch họ phải mài mò và chỉnh sửa kế hoạch và tất nhiên tính rủi ro là rất cao, nhiều dự án phải bỏ đi vì gặp thất bại, số tiền lãng phí còn cao hơn nhiều lần so với việc nghiên cứu thị trường.

- Thứ tư, là một doanh nghiệp trong nước, chúng tôi cho rằng rất cần thiết khi đưa những vấn đề của Nhân học – Dân tộc học, Xã hội học vào các trường có đào tạo các ngành thuộc lĩnh vực kinh tế, nhất là các ngành quản trị. Một người lãnh đạo/ quản lý của doanh nghiệp trong giai đoạn hiện nay không thể không có những kiến thức nhất định về Dân tộc học nhất là khi họ kinh doanh trong một quốc gia đa dân tộc như Việt Nam. Bên cạnh đó, các lãnh đạo/ quản lý doanh nghiệp cũng nên biết để ứng dụng các phương pháp nghiên cứu của Nhân học, Xã hội học qua đó có thể đưa ra những định hướng đúng, góp phần phát triển doanh nghiệp ngày càng lớn mạnh.



* Giám đốc Trung tâm văn hóa kinh tế dân tộc – Hội Dân tộc học Thành Phố Hồ Chí Minh

Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.