Vạn và vai trò cố kết cộng đồng cư dân Nam Trung Bộ (Nghiên cứu trường hợp xã An Vĩnh, Lý Sơn, Quãng Ngãi)

Luận văn Thạc sĩ Chuyên ngành Dân tộc học của học viên Lê Mộng Thy Nhân 

Việt Nam là một quốc gia thuộc Đông Nam Á bán đảo, có dải bờ biển dài hơn 3.000 km trải dọc theo bờ tây Thái Bình Dương. Theo một số tài liệu thành văn và những chứng cứ khảo cổ học thì từ rất sớm cư dân ở đây đã gắn liền đời sống sinh hoạt với biển. Biển, đảo là bộ phận cấu thành phạm vi chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc, cùng với đất liền tạo ra môi trường sinh tồn và phát triển đời đời của dân tộc Việt Nam. Hiện nay, môi trường sinh thái biển ven biển và các hải đảo đang là nơi sinh cơ lập nghiệp của trên hai mươi triệu dân cư. Đường bờ biển dài với những cách trở về mặt địa hình đã hình thành và phát triển đa dạng “các tiểu vùng văn hóa biển”.

Văn hóa biển là một dạng văn hóa sinh thái, bao gồm tất cả những gì do con người sáng tạo và tích lũy được; có liên quan đến môi trường biển trong quá trình sống, lao động của mình. Đặc trưng văn hóa biển của từng vùng được thể hiện trong đời sống văn hóa vật chất, tinh thần và xã hội của chính cộng đồng cư dân ở khu vực đó. Như khu vực duyên hải Nam Trung Bộ, do đặc thù của điều kiện địa lý, đất đai cằn cỗi, biển ăn sát vào đất liền nên kinh tế biển phát triển, và người Việt ở đây trong quá trình sinh tồn đã xác lập một lối sống mới, một cơ chế xã hội mới, một hệ thống tín ngưỡng phù hợp với điều kiện sống này, khác biệt với văn hóa biển khu vực Bắc Bộ và Nam Bộ. Tuy là vùng đất có bề dày lịch sử - văn hóa, nhưng văn hóa duyên hải Nam Trung Bộ ít được các nhà nghiên cứu nước ngoài quan tâm nghiên cứu. Ở Việt Nam đã có một số nghiên cứu về vùng này như: Người Quảng Ngãi nhìn ra biển, Tín ngưỡng cúng việc lề của cư dân đảo Lý Sơn, Biển Đông với văn hóa cảng thị Bình Định thời trung đại, v.v… song còn thiếu những nghiên cứu sâu về những nét văn hóa độc đáo, đặc trưng về tổ chức xã hội của cư dân ở vùng này.

Tổ chức xã hội chính của cư dân ven biển Nam Trung Bộ là làng và vạn. Vạn đóng vai trò khá đặc biệt trong đời sống cộng đồng cư dân ven biển, ngoài việc đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng thờ cá Ông, vạn còn được tổ chức nhằm để bố trí, phân phối, tìm ra nguồn lực và chi phối tất cả những người làm trên biển như thương thuyền, ngư thuyền. Đó là một tổ chức định hướng việc mua bán, đánh bắt, điều hành mọi việc nhằm tránh sự bất đồng, đảm bảo lợi ích cho tất cả các thành viên. Hiện nay, vạn chỉ còn chức năng là một tổ chức quản lí về mặt tâm linh của cư dân ven biển Nam Trung Bộ, chuyên lo việc cúng lễ, tế tự... Một bộ phận cư dân trong làng làm nghề biển và họ sinh hoạt trong vạn, nhận trách nhiệm tế tự, đóng góp cho việc nhang đèn, tu bổ vạn.

Lý Sơn, một huyện đảo nhỏ ở tỉnh Quảng Ngãi, vùng ghi dấu những chuyển biến sâu sắc trong cấu trúc và chức năng của vạn trong xã hội. Cư dân vùng này có sự gắn kết mạnh mẽ giữa ngư nghiệp và nông nghiệp, giữa những người ngư dân với nông dân, và vị phúc thần bảo trợ cho toàn đảo là Ông – cách tôn xưng dành cho cá voi. Ông là vị thần bản mệnh cho toàn thể cư dân, không phân biệt ngư nghiệp hay nông nghiệp, và được thờ cúng rất trọng vọng, thông qua vạn.  Vì vậy, luận văn “Vạn và vai trò cố kết cộng đồng cư dân Nam Trung Bộ”, tác giả chọn vạn Vĩnh Thạnh, xã An Vĩnh, Lý Sơn, Quảng Ngãi làm mẫu để khảo sát và nghiên cứu. Bằng việc phân tích quá trình thành lập vạn, cùng những tín ngưỡng, nghi lễ, lễ hội văn hóa ở địa phương cụ thể là vạn Vĩnh Thạnh, tác giả sẽ cố gắng đưa ra một bức tranh toàn cảnh về mối quan hệ giữa vạn và làng xã ở Nam Trung Bộ, tìm hiểu chức năng của vạn đối với đời sống xã hội của ngư dân. Bên cạnh việc đưa ra những phần nghiên cứu có tính chất khảo tả, tác giả cũng cố gắng đặt vấn đề trong bối cảnh hiện đại và đưa ra nhận định về hướng phát triển vạn ở Nam Trung Bộ trong tương lai.

Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.