Đờn ca tài tử: Giới và các diễn ngôn về vị thế (Nghiên cứu trường hợp tại cù lao Thới Sơn, Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang)

Luận văn Thạc sĩ Nhân học của học viên Trần Ngân Hà

 

Năm 2011, khi thực hiện khóa luận tốt nghiệp đại học về hoạt động đờn ca tài tử của người dân địa phương tại ấp Gò Me, xã Bình Ân, huyện Gò Công Đông (tỉnh Tiền Giang), tôi đã rất ngạc nhiên khi thấy rằng tại địa phương này, nữ giới chỉ tham gia giới hạn trong ca chứ hầu như không đờn. Trong các sinh hoạt đờn ca ngẫu hứng tại gia, trong những buổi đờn ca tụ tập tại những đám giỗ, đám hỏi, hay trong những buổi học đờn học ca mà tôi có dịp được quan sát hay tham dự, chỉ có nam giới thay phiên nhau vừa đờn vừa ca, nữ giới chỉ góp phần ca. Mỗi năm tôi đều quay trở lại vùng đất này, đi theo người dân địa phương tham dự những buổi sinh hoạt tài tử nhưng vẫn không hề thấy một người phụ nữ nào ‘cả gan’ chơi đờn hay học đờn. Khi hỏi về những người phụ nữ chơi đờn tại huyện Gò Công, tôi được trả lời rằng “rất hiếm, hầu như không có ai”. Giống như họ, những người phụ nữ chơi đờn tài tử, chỉ tồn tại trên TV, trên những phương tiện truyền thông, hay những nơi khác xa lạ như Sài Gòn, chứ không hiện diện tại nơi vùng quê ruộng lúa đìa tôm này. Nhưng một thầy giáo dạy đờn lâu năm tại đây đã chỉ cho tôi một địa phương khác của Tiền Giang, nơi có những người phụ nữ học đờn và chơi đờn, trong số đó có cả những người đã từng là học trò của ông. Đó là cù lao Thới Sơn, thuộc Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang.

 


                         


Chúng tôi đến Thới Sơn lần đầu tiên trong vai những vị khách du lịch, mua một tour du lịch tham quan cù lao Thới Sơn. Hướng dẫn viên đưa chúng tôi vào cù lao bằng thuyền đi ngang sông Tiền. Đi men theo những con đường đất nho nhỏ vào bên trong cù lao, chúng tôi được dẫn vào điểm Công Đoàn. Đội tài tử phục vụ tại điểm Công Đoàn hôm đó gồm có 3 nam tài tử chơi đờn, và 6 – 7 cô gái mặc áo dài, áo bà ba lần lượt ca các bài lí. Sau khi ca xong, các cô gái chuyển những lọ hoa giả xuống bàn của khách du lịch để nhận tiền ‘bo’, rồi rút lui để khách uống trà và ăn trái cây. Trái với viễn cảnh mà người nghệ nhân Gò Công Đông đã tạo nên về Thới Sơn như một nơi tập trung các cô gái chơi đờn tài tử, thực tế bày ra trước mắt chúng tôi ngày hôm đó không khác gì nhiều với những buổi đờn ca tài tử chúng tôi đã có dịp tham dự trong suốt quá trình điền dã tại Gò Công Đông, với nam giới đờn, và nữ giới chỉ ca. 
Điều này khiến chúng tôi suy nghĩ rằng thực ra yếu tố giới liên quan đến việc biểu diễn đờn ca tài tử như thế nào? Tại sao có sự phân biệt về giới phổ biến như vậy đối với thể loại này? Đờn ca tài tử gắn chặt với vùng đất Nam Bộ, mang đầy hơi thở Nam Bộ, liệu trong lúc xem nó như một thể loại âm nhạc truyền thống quá đỗi quen thuộc, chúng ta có bỏ qua những vấn đề khác xung quanh nó như quyền lực về giới trong đờn ca tài tử? Việc tìm hiểu âm nhạc như một phần của văn hóa, vì thế, trở thành một mảng đề tài vô cùng thú vị. 

 
Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.